Bibliotheekcijfers

Bibliotheekorganisaties fuseren en openen nieuwe leenpunten. Er zijn steeds minder volwassen Nederlanders lid van de bibliotheek, terwijl het aantal jongeren dat zich inschrijft weer groeit. Wel lenen zowel volwassen- als jeugdleden steeds minder boeken – ook tegenover het aantal boeken dat ze kopen.

Bibliotheekorganisaties

Het aantal openbare bibliotheekorganisaties in Nederland is met twee derde afgenomen: van 508 in 2001 naar 166 in 2010. Dit komt door de in 2000 in opdracht van de overheid gestarte Bibliotheekvernieuwing, waarin bibliotheekorganisaties zich via fusies en samenwerkingsverbanden tot grotere eenheden smeden. Zo kunnen ze zich klaarstomen voor de zich snel ontwikkelende informatiemaatschappij (CBS, 2011; SIOB Bibliotheekmonitor, 2012).

Ondanks dat bibliotheekorganisaties fuseren, hebben bibliotheekbezoekers in vergelijking met tien jaar geleden de keuze uit meer uitleenpunten. Het aantal gewone vestigingen is gedaald: van 1101 in 2001 naar 1083 in 2005, tot 899 in 2010. Maar daar staat tegenover dat de servicepunten, die beperktere faciliteiten bieden, sterk in aantal zijn toegenomen: van 328 in 2006 naar 553 in 2010. Datzelfde geldt voor de zogeheten zelfbedieningsbibliotheken, waarvan er in 2010 79 werden geteld. Daarmee kent Nederland in 2010 in totaal 1521 fysieke locaties om boeken te lenen (SIOB Bibliotheekmonitor, 2012).

Leden

De leenpunten breiden weliswaar fors uit, er zijn wel steeds minder Nederlanders met een lidmaatschapskaart. Het aantal ingeschreven leden is gedaald van 4,33 miljoen in 1999 naar 3,97 miljoen in 2010 (-8,3%). De Nederlandse bevolking dijde in dezelfde periode juist met 5,2% uit. In 2010 is 24,1% van de Nederlanders lid van de bibliotheek. In 1999 lag dat percentage nog op 27,5% (CBS, 2011).

De krimp komt geheel voor rekening van het aantal volwassen leden. Dat liep terug van 2,27 miljoen in 1999 naar 1,88 miljoen in 2010 (-17,1%) (CBS, 2011). Er komen juist weer jeugdleden bij: na een daling van 2,05 miljoen in 1999 naar 1,98 miljoen in 2005, zijn er in 2010 weer 2,11 miljoen jongeren tot 18 jaar lid van de bibliotheek (+2,9% ten opzichte van 1999). Dit komt mede doordat bibliotheken sinds 2005 sterker inzetten op de jeugd, onder andere in de vorm van leesbevorderingsprojecten zoals Boekstart, Nederland Leest en de Nationale Voorleesdagen (CBS, 2011; SIOB Bibliotheekmonitor, 2012).

Uitleningen

De teruggang in het aantal uitgeleende boeken is nog sterker dan die in leden. Het gaat om een afname van een derde, van 144,7 miljoen boeken in 1999 naar 93,4 miljoen boeken in 2010 (CBS, 2011).

Vooral de uitleningen aan volwassenen zijn hard achteruit gegaan: van 84,8 miljoen boeken in 1999 naar 49,7 miljoen boeken in 2010 (-41,1%). Het sterkst is de afname van het genre non-fictie, van 26,3 miljoen naar 11,7 miljoen exemplaren (-55,5%). Maar ook voor fictie gaat het nog altijd om een teruggang van ruim een derde, van 58,5 miljoen naar 38,3 miljoen exemplaren (CBS, 2011). Waar een volwassen bibliotheeklid in 1999 gemiddeld 37,4 boeken leende, was dit in 2010 teruggelopen tot 26,4 boeken.

Jeugdleden leenden eveneens minder boeken. Hier is sprake van een teruggang van 59,9 miljoen exemplaren in 1999 naar 43,4 miljoen exemplaren in 2010 (-27,5%). Het sterkst is weer de afname van non-fictie van 11,2 naar 7,2 miljoen exemplaren (-35,7%), tegenover fictie van 48,7 naar 36,3 miljoen exemplaren (-25,5%) (CBS, 2011). Waar een jeugdlid in 1999 gemiddeld 29,2 boeken leende, waren dat er in 2010 nog 20,6.

Lenen versus kopen

De trend bij uitleningen is negatief. Daarmee vergeleken blijven de boekverkopen redelijk op peil. Dat wordt geïllustreerd door de verhouding tussen kopen en lenen. In 2004 kochten Nederlanders gemiddeld 2,1 boeken en leenden ze er 7,7. In 2010 kochten ze 3,0 boeken ( een stijging van 43%) en leenden ze er 5,6 (een daling van 27%).

Ofwel: waar de Nederlander in 2004 nog 3,7 boeken leende voor elk gekocht boek, waren dit er in 2010 nog slechts 1,9. Een mogelijke verklaring voor deze ontwikkeling is het sterk gestegen welvaartsniveau. De noodzaak om te lenen neemt af, omdat meer mensen het zich kunnen veroorloven om boeken te kopen (SIOB Bibliotheekmonitor, 2012).