Invloed prentenboeken

Het voorlezen van prentenboeken aan kleuters bevordert, naast hun taal- en leesvaardigheid, ook hun literaire competentie en hun sociaal-emotionele ontwikkeling.

De ontwikkeling van de literaire competentie begint vanaf het moment dat kinderen worden voorgelezen. Als er tijdens het voorlezen aandacht is voor het verhaal en de manier van vertellen, krijgen ze inzicht in de narratieve structuur, de spanningsboog, de fictieve status en andere narratieve conventies. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Van der Pol (2010), waarin leesaanwijzingen bij 24 prentenboeken zijn ontwikkeld en getest. Het materiaal behandelt drie onderdelen van de literaire competentie: personages, spanning en ironische humor.

Kleuters die met de leesaanwijzingen werden voorgelezen, bleken na afloop basale literaire vaardigheden te beheersen, zoals het besef dat gebeurtenissen verzonnen zijn en dat het mogelijk is om een informatievoorsprong op de personages te hebben. Dit resultaat krijgt nadere onderbouwing in een experiment met de zogenaamde Watje Wimpie-taak, onder 402 kleuters uit achttien klassen. De groep met de leesaanwijzingen voorgelezen kinderen boekte significant meer vooruitgang in de literaire competentie dan de groep kinderen die het zonder het materiaal moest stellen. Dat geldt voor alle drie de onderdelen personages, spanningsopbouw en ironische humor – zij het in mindere mate voor laatstgenoemde (Van der Pol, 2010).

Voorlezen stimuleert ook de sociaal-emotionele ontwikkeling van kleuters. Kwant (2011) heeft in haar promotieonderzoek leesaanwijzingen voor 24 prentenboeken opgesteld, over onderwerpen als vriendschap en ruzie. Kinderen uit groep 1 en 2 die met behulp van het materiaal werden voorgelezen, bleken na afloop beter in staat om basisemoties (blijdschap, angst, boosheid, verdriet) van personages specifiek te benoemen dan een controlegroep (zij het niet significant). Het verschil tussen de experimentele en de controlegroep was voor complexe emoties, zoals jaloezie, verlegenheid en schuldbewustheid, nog groter (significant). Voorlezen draagt dus bij aan de emotionele competentie van kleuters: het stelt hen in staat om adequaat te reageren op gevoelens van andere mensen.