Literair lezen en schrijven

Tussen literair lezen en creatief schrijven bestaat een wederkerig verband: middelbare scholieren die goed zijn in het schrijven van verhalen en gedichten, presteren ook goed in het lezen ervan. Omgekeerd zijn literair competente lezers weer vaardige creatieve schrijvers.

Er bestaat een relatie tussen de vaardigheden van literair lezen en creatief schrijven. Het voorlezen van (jeugd)literaire teksten aan basisscholieren heeft een positief effect op de verhalen die ze schrijven. Zo kunnen ze de ideeën uit de verhalen die ze gehoord hebben zelf weer gebruiken (‘literary borrowing’).

Hetzelfde geldt voor middelbare scholieren in de vijfde klas van de havo en het vwo. Leerlingen die uit hun eigen beweging literatuur lezen en die goed presteren in de literatuurlessen, schrijven betere korte verhalen en gedichten dan leerlingen met een lager literair competentieniveau. Dat geldt zowel voor de criteria stijl, structuur en inhoud als ook voor de originaliteit. De literaire leesprestaties blijken, in combinatie met de frequentie waarmee creatief geschreven wordt, 15% van de verschillen in de creatief schrijven prestaties te kunnen verklaren (Janssen, Broekkamp & Smallegange, 2006).

Voor het omgekeerde effect bestaat eveneens bewijs: leerlingen die zelf goede gedichten schrijven, zijn ook vaardiger in het lezen en interpreteren van poëzie. De creatieve schrijfvaardigheid heeft een voorspellende kracht van 9% op de literaire leesvaardigheid. Als de frequentie waarmee leerlingen verhalen en gedichten lezen ook wordt meegenomen, loopt dit op tot 14% (Janssen, Broekkamp & Smallegange, 2006).

Er is mogelijk sprake van een positieve spiraal tussen literair lezen en creatief schrijven, al is daarvoor geen bewijs gevonden. Janssen, Broekkamp & Smallegange (2006) opperen dat het literatuuronderwijs meer aandacht moet besteden aan creatief schrijven, omdat 53% van de leerlingen in het onderzoek dit leuk vond.

Als middelbare scholieren in de vierde klas van de havo en het vwo creatief schrijven voordat ze een kort verhaal gaan lezen, hebben ze daarvan profijt voor hun leesproces. Ze lezen niet alleen sneller dan leerlingen die niet vooraf creatief schrijven, ook reageren ze vaker emotioneel en maken ze meer opmerkingen over de personages. Zelf schrijven alvorens te lezen blijkt ook een positief effect te hebben op het begrip en de waardering voor het verhaal. Het zelf geschreven verhaal moet overigens wel inhoudelijke overeenkomsten vertonen met het te lezen verhaal (Janssen & Van den Bergh, 2010).