Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Leesplezier kinderen

Nederlandse basis- en middelbare scholieren hebben in vergelijking met buitenlandse kinderen weinig plezier in lezen. Hun leesattitude schommelt rond ‘neutraal’. Desalniettemin zijn ze lezen de laatste jaren weer iets leuker gaan vinden.

Basisscholieren

Nederlandse basisscholieren houden niet erg van lezen. In vergelijking met leeftijdsgenootjes uit 48 andere landen scoren 10-jarigen laag op de ‘leesattitude’, waarvoor ze stellingen moeten beantwoorden als ‘Ik vind lezen leuk’ en ‘Ik lees alleen als het moet.’ 20% van de Nederlandse basisscholieren vindt lezen prettig, tegen 28% internationaal. 27% van de Nederlandse basisscholieren vindt lezen juist niet prettig, tegen 15% internationaal. Alleen Kroatische kinderen hebben een negatievere leesattitude (Netten, Droop, Verhoeven, Meelissen, Drent & Punter, 2012; Mullis, Martin, Foy & Drucker, 2012).

Top 10 PIRLS leesattitude

In procenten

Volgens het PIRLS-onderzoek is het beeld in de loop der jaren nagenoeg onveranderd (Netten, Droop, Verhoeven, Meelissen, Drent & Punter, 2012Mullis, Martin, Foy & Drucker, 2012). Uit nationaal onderzoek blijkt echter dat het leesplezier licht stijgt. Groep 5-leerlingen zijn lezen tussen 2005 en 2011 iets leuker gaan vinden. Groep 8-ers en kinderen in het speciaal basisonderwijs laten zelfs een forse toename zien. Dat betekent dat het leesplezier opleeft, na de gestage daling tussen 1994 en 2005 (Cito, 2014). Nota bene: dat de percentages in PIRLS en het Cito-onderzoek zo sterk verschillen, komt door de vraagstelling.

Leesplezier basisscholieren

In procenten

Nederlandse 10-jarigen vinden lezen niet erg belangrijk. Op de ranglijst voor ‘leesmotivatie’, met stellingen als ‘Ik leer veel van lezen’ en ‘Ik moet goed kunnen lezen voor mijn toekomst’, laten ze drie landen achter zich. 65% van de Nederlandse leerlingen vindt lezen een zinvolle tijdsbesteding, tegen 74% internationaal. 29% is neutraal en 6% negatief, tegen internationaal 21% en 5% (Netten, Droop, Verhoeven, Meelissen, Drent & Punter, 2012; Mullis, Martin, Foy & Drucker, 2012). Volgens nationaal onderzoek gaan basisscholieren lezen weer belangrijker vinden. Dat geldt zowel voor leerlingen in groep 5, 8 als in het speciaal basisonderwijs (Cito, 2014).

Middelbare scholieren

15-jarige middelbare scholieren houden niet erg van lezen. Ze scoren laag op de index voor de ‘leesattitude’, waarvoor ze stellingen moeten beantwoorden als ‘Lezen is één van mijn favoriete hobby’s’ en ‘Voor mij is lezen tijdverlies’. Nederlandse 15-jarigen staan op de internationale ranglijst van 65 landen helemaal onderaan, met een score van –0,32 (De Meyer & Warlop, 2010). Bijna 50% leest dan ook nooit voor zijn of haar plezier, terwijl een veel kleinere groep van 20% meer dan 30 minuten per dag leest (OECD, 2016).

Wereld Top 10 PISA leesattitude

In gemiddelde scores

Europese Top 10 PISA leesattitude

In gemiddelde scores

Ook in nationaal onderzoek is het beeld weinig rooskleurig. Stalpers (2007) constateert dat 44% van de middelbare scholieren een positieve, 28% een neutrale en 28% een negatieve leesattitude heeft. Bij Stokmans (2007) ligt het gemiddelde iets boven het middelpunt van de schaal, wat duidt op een neutrale leesattitude.

Nederlandse basis- én middelbare scholieren scoren laag op de leesattitude, terwijl ze, met een tiende plaats op de internationale ranglijst van PISA en een dertiende van PIRLS, goed scoren op leesvaardigheid.