Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Lezen, kopen en lenen in coronatijd

-> Nederlanders zijn sinds de komst van het coronavirus, en de preventiemaatregelen hieromtrent, vaker boeken gaan lezen.

-> Het aandeel van webwinkels in de boekverkopen is sinds de komst van het coronavirus sterk toegenomen. Het kinderboek is verantwoordelijk voor de sterkste groei.

-> De online bibliotheek heeft, met name in de eerste maand van de intelligente lockdown, meer leden en uitleningen getrokken.

-> De campagne #ikleesthuis, die het boeken lezen tijdens corona wil stimuleren, is bekend geworden bij een kwart van de bevolking.

Tijdens de intelligente lockdown, die van 23 maart tot 1 juli 2020 is ingesteld om de verspreiding van het coronavirus te bestrijden, zijn fysieke bibliotheken, boekhandels en scholen in Nederland niet tot beperkt geopend geweest. Tevens heeft de overheid aan Nederlanders geadviseerd om de dagen zo veel mogelijk in en rond het huis door te brengen, en om ook thuis te werken. Na een versoepeling van de preventiemaatregelen en -adviezen in de zomermaanden, is er vanaf 14 oktober 2020 een gedeeltelijke lockdown van kracht, en zijn fysieke bibliotheken vanaf begin november opnieuw gesloten. De uiteenlopende preventiemaatregelen en -adviezen hebben mogelijk gevolgen voor het lezen, kopen en lenen van boeken. De resultaten van onderzoeken naar mogelijke veranderingen in het lees-, koop- en leengedrag volgen hieronder.

Het lezen van boeken veert op

De leesfrequentie van boeken vertoont tekenen van groei in de periode van de intelligente lockdown. 25% van de lezers op wekelijkse basis (medium) is in de periode van de lockdown op (bijna) dagelijkse basis gaan lezen (heavy). 33% van de lezers op maandelijkse basis (light) is op wekelijkse basis (medium) en 15% op dagelijkse basis (heavy) gaan lezen. 88% van de lezers op dagelijkse basis (heavy) blijft op dagelijkse basis (heavy) lezen. Het onderzoek is aan het begin van juni afgenomen: de lockdown was toen twee-en-een-halve maand van kracht (CPNB, op basis van Team Vier, 2020).

Halverwege juni geeft 29% van de Nederlanders aan dat de tijdsbesteding aan het lezen van gedrukte boeken sinds de komst van corona is gestegen. Voor e-boeken betreft dit 27% en voor luisterboeken 19%. De groep mensen die aangeeft minder tijd aan boeken te zijn gaan besteden, ligt tussen de 6% en 15%. Het zijn met name Nederlanders onder de 35 jaar die meer tijd besteden aan e-boeken en luisterboeken, terwijl vooral hoger opgeleiden meer tijd inruimen voor papieren boeken (KvB Boekwerk & GfK, 2020, meting 53). Het intensere leesgedrag wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat Nederlanders de dagen vaker in en rond het huis doorbrengen.

Het voorlezen door ouders aan kinderen lijkt ook toe te nemen sinds de komst van het coronavirus. Halverwege juni geeft 10% van de ouders van 0- tot 6-jarige kinderen aan vaker voor te lezen, terwijl dit bij ouders van 7- tot 12-jarigen 16% betreft. De groep ouders die zegt minder vaak voor te lezen is respectievelijk 3% en 6%. Grootouders zijn sinds corona minder vaak gaan voorlezen aan kleinkinderen. 21% zegt dat de regelmaat van voorlezen is gedaald, terwijl 4% een stijging rapporteert (KvB Boekwerk & GfK, 2020, meting 53).

Het intensere voorleesgedrag door ouders wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat Nederlanders de dagen vaker in en rond het huis doorbrengen. Grootouders lezen mogelijk minder intens voor doordat het aantal familiebezoeken in coronatijd daalt. Hiernaast komt het intensere voorleesgedrag door ouders mogelijk doordat scholen tijdens de intelligente lockdown niet tot beperkt geopend zijn geweest.

Koopgedrag verschuift naar online

Webwinkels hebben in de verkoop van boeken verder terrein gewonnen sinds de komst van het coronavirus. Het aandeel in de afzet van online verkoopkanalen groeide in de eerste maand van de intelligente lockdown, tussen half maart en half april, tot boven de 50%, om in de periode tot en met eind mei rond de 45% te komen. In de zomermaanden lag het afzetaandeel tussen de 30% en 40%, om sinds de gedeeltelijke lockdown van start is gegaan weer naar rond de 40% te schuiven. Over heel het jaar 2019 lag het aandeel op 37% (KvB Boekwerk & GfK, 2020). Webwinkels boeken over de eerste negen maanden van 2020 een omzetgroei van 24% ten opzichte van 2019, terwijl fysieke boekwinkels een daling van 7% aantekenen. De groei van de boekenmarkt als geheel bedraagt in deze periode 6% (KvB Boekwerk & GfK, 2020).

De groei wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat, met name aan het begin van de lockdown, veel fysieke boekwinkels de deuren gesloten hielden. Een andere mogelijke oorzaak is dat Nederlanders de dagen vaker in en rond het huis doorbrengen, en hierdoor ook vaker via internet vanuit huis aankopen doen. Boekenkopers geven dit desgevraagd ook aan. Zij motiveren het kopen van boeken via de webwinkel in coronatijd vanuit gemak, het thuis bezorgen, en het niet naar de fysieke winkel hoeven gaan. Andersom is de aantrekkingskracht van de fysieke winkel voor boekenkopers tijdens corona gedaald (KvB Boekwerk & GfK, 2020).

In het bijzonder de omzet van kinderboeken is in de eerste negen maanden van 2020 gegroeid: met 15%. Bij webwinkels gaat het om een plus van 47% en bij fysieke winkels om een krimp van 1%. De groeiende verkoop van kinderboeken komt mogelijk doordat ouders en kinderen sinds de komst van het coronavirus meer tijd thuis doorbrengen (KvB Boekwerk & GfK, 2020).

Online bibliotheek: groei aan begin lockdown

De online bibliotheek heeft aan het begin van de intelligente lockdown een groeispurt gemaakt. Tussen half maart en half april 2020 maakten 56.000 mensen een digitaal lidmaatschap aan, meer dan over heel 2019. Het aantal uitgeleende e-boeken lag in deze periode op 22.000 exemplaren per dag, terwijl dit er voorheen ongeveer 10.000 waren. Vanaf half april ontwikkelen de groeicijfers voor nieuwe digitale leden en uitleningen zich naar het niveau van voor de intelligente lockdown (Koninklijke Bibliotheek, 2020).

Tijdens de intelligente lockdown heeft de online bibliotheek, om het lezen thuis te stimuleren, in de Thuisbieb een honderdtal e-boeken gratis aangeboden. 160.000 mensen hebben de app gedownload in de maanden april en mei. Binnen de app hebben zij in deze periode in totaal 920.000 e-boeken gedownload (Koninklijke Bibliotheek, 2020).

De groei wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat fysieke bibliotheken de deuren gesloten hielden tussen half maart en half mei. Bibliotheekbezoekers geven dit desgevraagd ook aan. 8% zegt door de tijdelijke sluiting van de bibliotheek meer e-boeken te zijn gaan lenen bij de online bibliotheek, terwijl 15% meer e-boeken is gaan lezen. Een andere mogelijke oorzaak is dat Nederlanders de dagen vaker in en rond het huis doorbrengen, en hierdoor ook via internet vanuit huis e-boeken verwerven om te lezen.

Kwart bevolking bekend met #ikleesthuis

Aan het begin van de intelligente lockdown heeft de CPNB #ikleesthuis gelanceerd om het lezen, kopen en lenen van boeken te stimuleren. Deze campagne bestond uit uitingen in kranten en tijdschriften op papier en online, buitenreclames, spotjes op radio en televisie en op sociale media. Stichting Lezen heeft binnen #ikleesthuis een overzicht samengesteld met online initiatieven om het lezen tijdens de thuisquarantaine te bevorderen. Tevens lanceerde Kinderboekenambassadeur Manon Sikkel de #ikleesthuischallenge voor kinderen. Aan het begin van juni is 23% van de Nederlanders bekend met #ikleesthuis, meer dan de 17% halverwege de maand april. 36% van de Nederlanders die met de campagne in aanraking kwam, geeft aan dat #ikleesthuis aanleiding is geweest om boeken te gaan lezen (CPNB, op basis van Team Vier, 2020).

Meer op leesmonitor
Citeren?
Leesmonitor (2020). Lezen, kopen en lenen in coronatijd. www.leesmonitor.nu/nl/lezen-kopen-en-lenen-in-coronatijd
Quote?
Reading Monitor (2020). Lezen, kopen en lenen in coronatijd. www.leesmonitor.nu/nl/lezen-kopen-en-lenen-in-coronatijd