Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Verkrijgwijze e-boeken

-> De meeste e-boeken krijgt men in bezit door ze te ruilen of gratis te downloaden. De betaalde kanalen winnen wel terrein.

-> Er zijn minder mensen die e-boeken via illegale kanalen verkrijgen dan muziek en films. Met name jongere mensen en mannen houden zich bezig met online piraterij.

Ruilen en gratis downloaden populairste kanalen

De meeste e-boeken worden verkregen via onbetaalde kanalen. Dat was zo in 2012, 2014 en 2016 en blijft zo in 2018. Mensen die e-boeken lezen, downloaden er gemiddeld 4,5 per jaar gratis uit legale bron (bijvoorbeeld in speciale acties van uitgevers en distributeurs, of door auteursrechtvrije boeken), nog eens 4,2 uit illegale bron (zoals torrentsites) en kopiëren en/of ruilen naar hun eigen inschatting onderling 4,4 boeken (bijvoorbeeld via een usb- of memory-stick) (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Na deze top drie volgen de betaalde kanalen. De boekwinkel op internet is het meest in trek, met gemiddeld 2,6 gekochte e-boeken per jaar. Hierop volgt het abonnementsmodel, met gemiddeld 2,3 gelezen e-boeken, de digitale bibliotheek, met 2,1 geleende e-boeken, en de fysieke boekwinkel, met 1,3 gekochte e-boeken. Bij de onbetaalde kanalen verliest het onderling ruilen terrein ten opzichte van 2016, terwijl bij de betaalde kanalen de abonnementsmodellen in opmars zijn. Tussen 2014 en 2016 wonnen de betaalde kanalen als geheel terrein ten opzichte van de onbetaalde kanalen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43). Dit beeld is in lijn met de sterk toegenomen digitale verkopen en digitale uitleningen.

Online piraterij minder wijdverbreid dan bij film en muziek

6,7% van de Nederlanders downloadt of streamt wel eens e-boeken uit illegale bron. Er zijn meer Nederlanders die muziek (10%) en films en series (13%) in bezit krijgen via illegale kanalen. Ook zijn er meer Nederlanders die e-boeken betaald of (legaal) onbetaald downloaden (19%) of rechtstreeks streamen van het internet (12%), en die gedrukte boeken aanschaffen in de winkel of webwinkel (39%) of lenen bij de bibliotheek (22%). Terwijl de groep die films en muziek illegaal downloadt sinds 2012 is gekrompen, is deze voor e-boeken stabiel gebleven (IViR, 2018).

Het gebruik van het legale en illegale circuit gaat hand in hand. Nederlanders die downloaden uit illegale bron, kopen ook vaker gedrukte én digitale boeken (IViR, 2018; IViR, 2012). Tegelijkertijd bestaat er een significant en dus ‘betekenisvol’ verdringingseffect tussen de legale en illegale kanalen. Dit impliceert dat gratis downloaden uit illegale bron ten koste gaat van de af- en omzet uit betaalde kanalen (IViR, 2018).

De (te hoge) prijs is de vaakst genoemde reden om boeken te downloaden uit illegale bron (IViR, 2018). Tegelijkertijd zou zeven op de tien downloaders uit illegale bron bereid zijn om voor de betreffende boeken te betalen (IViR, 2012). De betalingsbereidheid voor e-boeken ligt hoger dan die voor muziek en films. Een mogelijke oorzaak is het relatief oude leespubliek van gedrukte en digitale boeken (SEO Economisch Onderzoek, 2012).

Het gebruik van het illegale aanbod door oudere mensen ligt voor boeken, net als voor muziek, films en games, lager dan bij jongere mensen. Terwijl vrouwen overwegend boeken aanschaffen via de legale kanalen, zijn mannen, net als voor muziek, films en games, oververtegenwoordigd onder de groep die boeken downloadt uit illegale bron (IViR, 2018).