Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Welke volwassenen houden van lezen?

-> Oudere mensen lezen in grotere getale om zichzelf te ontspannen, terwijl jongere mensen zichzelf persoonlijk en intellectueel willen ontwikkelen.

-> Vrouwen vinden lezen leuker dan mannen. Ook lezen ze vaker om zichzelf te ontspannen.

-> Hoger opgeleiden lezen sterker vanuit de meeste leesmotieven: van onderdompeling in de verhaalwereld tot intellectuele ontwikkeling.

-> Er zijn meer Nederlanders met migratieachtergrond die lezen te moeilijk of te inspannend vinden dan Nederlanders zonder migratieachtergrond.

-> Vooral vrouwen en ouders staan positief tegenover voorlezen.

Leesmotieven generaties lopen uiteen

Leeftijd heeft geen invloed op de attitude van Nederlanders tegenover het lezen van boeken. Verschillende generaties (van 13 jaar en ouder) vinden het lezen nagenoeg even plezierig (KvB Boekwerk & GfK, 2011, meting 18; intern rapport Stichting Lezen, 2014). De motieven om boeken te lezen, zijn wel anders. Ontspanning wordt vaker als drijfveer genoemd naarmate mensen ouder zijn. Daarentegen zijn er meer mensen onder de 35 jaar die lezen om zich niet te hoeven vervelen, zich persoonlijk en intellectueel te ontwikkelen, lekker weg te dromen, zichzelf onder te dompelen in een verhaalwereld en zichzelf rustig te voelen. Er zijn weer meer 65-plussers die lezen om op de hoogte te zijn van wat er in de wereld speelt (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47).

Voor literaire boeken bestaan er ook verschillen tussen de leeftijdsgroepen. Hoe ouder mensen zijn, hoe positiever ze staan tegenover het lezen van een roman, een kort verhaal of een gedicht. Ook hebben mensen op verschillende leeftijden verschillende motieven om literair te lezen. 50+’ers lezen minder literair om zichzelf te ontspannen dan 18- tot 49-jarigen. Ook vinden zij literair lezen minder geschikt om hun verveling te verdrijven. Voor de leesmotieven intellectuele ontwikkeling, het verbreden van de horizon en het verkrijgen van status zijn er geen verschillen tussen de leeftijdsgroepen (Miesen, 2007).

Vrouwen lezen liever ontspannend, mannen voor informatie

Vrouwen hebben meer plezier in het lezen van boeken dan mannen en beschouwen dit ook als nuttiger (KvB Boekwerk & GfK, 2011, meting 18; intern rapport Stichting Lezen, 2014). Er zijn meer vrouwen die lezen om zichzelf te ontspannen, lekker weg te dromen, zichzelf onder te dompelen in een verhaalwereld, zichzelf rustig te voelen en zichzelf emotioneel prettig te voelen. Er zijn meer mannen die lezen om te leren over bepaalde onderwerpen en op de hoogte te zijn van wat er in de wereld gebeurt (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47).

De interesse in literaire boeken is onder mannen en vrouwen ongeveer even groot. Als het aankomt op hun motieven om literair te lezen, lezen vrouwen meer om zichzelf te ontspannen, intellectueel te ontwikkelen en hun horizon te verbreden. Voor status verkrijgen en verveling verdrijven bestaat er geen verschil tussen de seksen (Miesen, 2007).

Nederlanders laten zich het meest beïnvloeden door hun partner om een literair boek te lezen, gevolgd door hun naaste vrienden, ouders, broers en zussen, andere familie, collega’s en studiegenoten. Mannen laten zich sterker beïnvloeden door hun levenspartner dan vrouwen. Dit duidt erop dat hun literaire leesmotivatie meer van buiten gestuurd wordt. Die van vrouwen komt meer voort uit innerlijke drijfveren (Miesen, 2007).

Vrijwel alle leesmotieven populairder onder hoger opgeleiden

De meeste motieven om boeken te lezen worden door een groter aantal hoger opgeleiden dan midden en lager opgeleiden genoemd. Zij lezen in grotere getale om zich persoonlijk en intellectueel te ontwikkelen, de horizon en blik op de wereld te verbreden, meer te weten te komen over bepaalde onderwerpen, te genieten van taal en zich onder te dompelen in een verhaalwereld. Voor lezen om zichzelf te ontspannen en de verveling te verdrijven, zijn er geen grote verschillen tussen de opleidingsniveaus (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47).

Leesmotieven verschillen naar culturele achtergrond

Nederlanders met en zonder migratieachtergrond verschillen in de motieven die ze hebben om boeken te lezen. Turkse Nederlanders geven hoofdzakelijk aan dat ze dankzij boeken interessante dingen te weten komen en zich persoonlijk kunnen ontwikkelen, terwijl Marokkaanse Nederlanders daarnaast vinden dat boeken hen troost en hoop bieden. Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders lezen in grotere getale boeken om zich te ontspannen en omdat ze het plezierig vinden. Zij komen hierin, sterker dan Turkse en Marokkaanse Nederlanders, overeen met Nederlanders zonder migratieachtergrond (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).

Als barrières noemen Nederlanders met en zonder migratieachtergrond dat ze boeken lezen niet leuk vinden, liever andere dingen doen of er te weinig tijd voor hebben. 21% van de Turkse, 13% van de Marokkaanse en Surinaamse, en 14% van de Antilliaanse Nederlanders geven daarnaast aan lezen te moeilijk of te inspannend te vinden. Bij Nederlanders zonder migratieachtergrond geldt dit voor 2% (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).

Vooral vrouwen en ouders gemotiveerd tot voorlezen

Vrouwen staan positiever tegenover voorlezen dan mannen. Ze vinden het leuker en nuttiger (intern rapport Stichting Lezen, 2014). Ook onderschrijven ze in grotere getale de opbrengsten, zoals het stimuleren van het taalgevoel en taalbegrip, de woordenschat en de vaardigheid om verhalen te begrijpen. Tevens vinden ze in grotere getale dat voorlezen de fantasie prikkelt, de band tussen ouder en kind versterkt, het inlevingsvermogen in andere mensen stimuleert en een goede voorbereiding vormt op het zelf leren lezen (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 49). Ook vinden ze, en dit geldt met name voor moeders, dat het goed is om op jonge leeftijd te beginnen met voorlezen, en om er zo lang mogelijk mee door te gaan (intern rapport Stichting Lezen, 2014).

Voorlezende ouders zijn positiever over voorlezen dan voorlezers in het algemeen. Niet-voorlezende ouders zijn juist negatiever dan niet-voorlezers in het algemeen. Dit geldt ook voor de ideale leeftijd van het kind om met voorlezen te beginnen: voor voorlezende ouders ligt deze hoger dan voor niet-voorlezende ouders (intern rapport Stichting Lezen, 2014).

Citeren?
Leesmonitor (2020). Welke volwassenen houden van lezen?. www.leesmonitor.nu/nl/welke-volwassenen-houden-van-lezen
Quote?
Reading Monitor (2020). Welke volwassenen houden van lezen?. www.leesmonitor.nu/nl/welke-volwassenen-houden-van-lezen