Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Wie lezen er?

-> Het leespubliek van boeken bestaat vooral uit oudere mensen, vrouwen en hoger opgeleiden

-> Jongeren zijn de laatste jaren fors minder tijd gaan besteden aan lezen.

-> Bij het sekseverschil vormen informatieve teksten de uitzondering: die zijn populairder onder mannen.

-> De leestijd van hoger opgeleiden is de laatste twee jaar gedaald.

Jongeren lezen het minst en steeds minder, ook boeken

Oudere mensen zijn over het algemeen ferventere lezers dan jongere mensen. 65-plussers besteden per dag een uur en 19 minuten aan lezen, terwijl dat onder 13- tot 19-jarigen 10 minuten is. De jongste generatie is ten opzichte van twee jaar geleden fors minder gaan lezen. In 2014 trokken 13- tot 19-jarigen hiervoor dagelijks 23 minuten uit, ruim twee keer zoveel. Ook bij 50- tot 64-jarigen treedt er een significante (en dus ‘betekenisvolle’) daling op van de leestijd ten opzichte van het voorgaande onderzoek (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Leestijd, op dagelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar leeftijd

In minuten per dag

De generatiekloof geldt voor alle tekstsoorten en dus ook voor boeken. 50-plussers lezen niet alleen met grotere regelmaat in een boek (zie de grafiek), maar lezen tevens een groter aantal boeken per jaar. Ook is het korter geleden dat ze voor het laatst een boek hebben uitgelezen. De verschillen tussen jong en oud in het leesgedrag van kranten en tijdschriften zijn overigens nog omvangrijker (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2015.1).

Leesgedrag, op dagelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar leeftijd

In procenten

Oudere mensen lezen vaker streekromans. Literaire romans, science fiction-boeken en strips zijn meer in trek onder jongere mensen. Zij lezen ook vaker gedichten, zowel op het internet als van papier. Ook informatieve boeken zijn gretiger in trek onder jongere mensen - waarschijnlijk omdat zij vaker lezen voor hun studie. 25- tot 49-jarigen lezen van alle leeftijdsgroepen het vaakst kinder- en jeugdboeken - vermoedelijk omdat zij zelf kinderen hebben. Voor de genres die vallen onder de noemer spanning romantiek zijn er geen grote verschillen tussen de leeftijdsgroepen (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2016.1; 2015.3).

Als het gaat om de tijdsbesteding van de mensen die boeken lezen, houden 13- tot 19-jarigen en 65-plussers elkaar in evenwicht: beide groepen lezen 1 uur en drie kwartier per dag. Lezers tussen de 50 en 64 jaar doen dat dagelijks 1,5 uur. De andere groepen schommelen hier met ruim een uur tussenin. De jongeren die lezen, besteden daar dus evenveel tijd aan als ouderen. Dat hun leestijd desalniettemin laag uitvalt, komt door de grote groep onder hen die vrijwel nooit leest (Sonck & De Haan, 2015). 19% van de 13- tot 19-jarigen leest in 2015 op dagelijkse basis in een boek, krant of tijdschrift; twee jaar eerder was dat 25% (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Leestijd seksen in evenwicht, maar vrouwen lezen meer boeken

De seksen verschillen niet van elkaar in de tijd die ze besteden aan lezen. Mannen en vrouwen trekken hier dagelijks respectievelijk 36 en 38 minuten voor uit. Mannen zijn de laatste twee jaar significant minder gaan lezen, terwijl de leestijd van vrouwen stabiel is (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Vrouwen zijn leeshongeriger als het gaat om boeken. Zij lezen niet alleen met grotere regelmaat in een boek (zie de grafiek), maar lezen tevens een groter aantal boeken per jaar. Ook is het korter geleden dat ze voor het laatst een boek hebben uitgelezen (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2016.1; 2015.1).

Leesgedrag, op dagelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar geslacht

In procenten

De leesverschillen tussen de seksen manifesteren zich met name bij fictie. Vrouwen lezen vaker literaire boeken, thrillers en detectives, romantische boeken, streekromans en kinder- en jeugdboeken. Ook gedichten zijn onder hen meer in trek. De enige verhalende genres die populairder zijn onder mannen, zijn oorlogs- en verzetsboeken, science fiction-boeken en strips (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2016.1; 2015.3).

Informatieve boeken worden vaker door mannen gelezen dan door vrouwen (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2016.1). Ook besteden mannen meer tijd aan het lezen van kranten, zowel van papier als digitaal. Kennelijk wensen zij zich sterker te informeren over wat er in de wereld gebeurt. Dat is ook online het geval: mannen zijn de meest fervente lezers van nieuwsberichten op websites en in apps, met een dagelijkse 8 minuten (tegenover 2 minuten voor vrouwen) (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Leestijd hoger opgeleiden daalt, maar ze blijven meest fervente boekenlezers

Lager, midden en hoger opgeleiden besteden nagenoeg evenveel tijd aan lezen, met tussen de 33 en 42 minuten per dag. De leestijd van lager en midden opgeleiden is stabiel ten opzichte van 2013, terwijl hoger opgeleiden significant (en dus ‘betekenisvol’) minder zijn gaan lezen: van 46 naar 40 minuten per dag (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Als het gaat om boeken, is er wel een verschil tussen de opleidingsniveaus. Hoger opgeleiden (met een hbo- of universitair diploma) zijn over het algemeen ferventere boekenlezers dan midden opgeleiden (met een mbo-diploma), en zij weer dan lager opgeleiden (met maximaal basis- of voortgezet onderwijs). Hoger opgeleiden lezen niet alleen regelmatiger in een boek (zie de grafiek), maar lezen tevens een groter aantal boeken per jaar (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2016.1; 2015.1).

Leesgedrag, op dagelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar opleiding

In procenten

De verschillen tussen de opleidingsniveaus manifesteren zich zowel in genres onder de noemer fictie als non-fictie. Hoger opgeleiden lezen vaker literaire boeken, gedichten, thrillers en detectives, kinder- en jeugdboeken en informatieve boeken. Lager opgeleiden lezen vaker romantische verhalen en streekromans. Voor de overige verhalende genres – science fiction, oorlog en verzet en strips – zijn er geen grote verschillen, evenmin als voor kranten en tijdschriften (Stichting Marktonderzoek Boekenvak/GfK, 2016.1; 2015.3; 2015.1).