Literair lezen en schrijven

Tussen literair lezen en creatief schrijven bestaat een wederkerig verband: middelbare scholieren die goed zijn in het schrijven van verhalen en gedichten, presteren ook goed in het lezen ervan. Omgekeerd zijn literair competente lezers weer vaardige creatieve schrijvers.

Er bestaat een relatie tussen de vaardigheden van literair lezen en creatief schrijven. Het voorlezen van (jeugd)literaire teksten aan basisscholieren leidt ertoe dat ze betere verhalen schrijven. Ze kunnen de ideeën uit de verhalen die ze gehoord hebben zelf weer gebruiken (‘literary borrowing’).

Hetzelfde geldt voor middelbare scholieren in de vijfde klas van havo en vwo. Leerlingen die uit hun eigen beweging literatuur lezen en goed presteren in de literatuurlessen, schrijven betere korte verhalen en gedichten dan leerlingen met een lager literair competentieniveau. Dat geldt voor de criteria stijl, structuur en inhoud, maar ook voor de originaliteit. De literaire leesprestaties kunnen, in combinatie met de frequentie van creatief schrijven, 15% van de verschillen in schrijfprestaties verklaren (Janssen, Broekkamp & Smallegange, 2006).

Voor het omgekeerde verband bestaat eveneens bewijs: leerlingen die goede gedichten schrijven, zijn vaardiger in het lezen en interpreteren van poëzie. De creatieve schrijfvaardigheid heeft een voorspellende kracht van 9% op de literaire leesvaardigheid. Als de frequentie waarmee leerlingen verhalen en gedichten lezen ook wordt meegenomen, loopt dit op tot 14% (Janssen, Broekkamp & Smallegange, 2006).

Het zou kunnen dat er een positieve spiraal bestaat tussen literair lezen en creatief schrijven, maar daarvoor bestaat (nog) geen bewijs.

Aangezien 53% van de leerlingen creatief schrijven leuk vindt, zou het literatuuronderwijs daar meer aandacht aan kunnen besteden (Janssen, Broekkamp & Smallegange, 2006). Zo hebben 4-havisten en 4-vwo'ers baat bij creatief schrijven voordat ze een kort verhaal gaan lezen. Ze lezen niet alleen sneller, ook reageren ze vaker emotioneel en maken ze meer opmerkingen over de personages. Zelf schrijven heeft bovendien een positief effect op het begrip en de waardering. Het is overigens wel van belang dat er inhoudelijke overeenkomsten zijn tussen het zelf geschreven en het te lezen verhaal (Janssen & Van den Bergh, 2010).