Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Literair lezen en schrijven

-> Er zijn aanwijzingen dat creatief schrijven een positief effect heeft op het (literaire) lezen.

-> Literatuuronderwijs met aandacht voor creatief schrijven, heeft een gunstig effect op de emotionele betrokkenheid bij verhalen.

-> Er bestaat bewijs dat zakelijk schrijven goed is voor het tekstbegrip.

Creatief schrijven draagt bij aan lezen

Wie creatief schrijft, structureert de gedachten, activeert de verbeelding en drukt zichzelf uit. Dat zijn deels handelingen die ook optreden bij het lezen. Kan creatief schrijven bijdragen aan de leesvaardigheid en aan de leesmotivatie? Het antwoord van een inventarisatie van beschikbaar onderzoek luidt bevestigend. Tegelijkertijd is enige voorzichtigheid geboden. De hoeveelheid onderzoek is beperkt, de kwaliteit schiet soms tekort en de causaliteit - beïnvloedt schrijven het lezen en/of andersom? - is niet altijd duidelijk (Stichting Lezen, 2017).

Er zijn aanwijzingen dat er een relatie bestaat tussen creatief schrijven en de literaire leesvaardigheid. 5-havisten en 5-vwo-ers die uit zichzelf literatuur lezen en goed presteren in literatuurlessen, schrijven vaak ook betere korte verhalen en gedichten dan leerlingen met een lager literair competentieniveau. Dat geldt voor de criteria stijl, structuur en inhoud van het verhaal, maar ook voor de originaliteit. Het omgekeerde blijkt eveneens op te gaan. Leerlingen die goede gedichten schrijven, zijn vaak ook vaardiger in het lezen en interpreteren van poëzie (Janssen, Broekkamp & Smallegange, 2006).

Het zou kunnen dat er een positieve spiraal bestaat tussen literair lezen en creatief schrijven: de activiteiten versterken elkaar dan over en weer. Een andere mogelijkheid is dat er geen verband is, maar dat aan beide activiteiten andere factoren ten grondslag liggen, zoals intelligentie, motivatie of creativiteit. Beide hypotheses zijn niet tot nauwelijks getoetst (Stichting Lezen, 2017).

Literatuuronderwijs heeft baat bij creatief schrijven

Jongeren behoren tot de meest fervente creatief schrijvers in hun vrije tijd. Binnen het literatuuronderwijs hebben 4-vwo-ers en 4-havisten baat bij creatief schrijven. Ze kunnen bijvoorbeeld het begin van een kort verhaal lezen, waarna ze zelf verder schrijven en tot slot het oorspronkelijke verhaal lezen. Ze lezen met de creatief schrijven opdracht sneller, reageren vaker emotioneel en maken meer opmerkingen over de personages. Ook is hun waardering voor het verhaal positiever (Janssen & Van den Bergh, 2010).

Zakelijk schrijven stimuleert tekstbegrip

Voor zakelijk schrijven bestaat sterker bewijs dat het de leesvaardigheid positief beïnvloedt dan voor creatief schrijven. Een meta-analyse van 95 studies laat zien dat het tekstbegrip groter is als er tijdens en na het lezen tevens geschreven wordt. Het gaat om studerende schrijfactiviteiten, zoals samenvattingen, notities en vragen bedenken en beantwoorden. Leerlingen hebben baat bij instructie voor hoe dergelijke schrijfactiviteiten aan te pakken (Graham & Ebert, 2010).