Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Leesplezier kinderen

-> Acht op de tien basisscholieren en ruim de helft van de middelbare scholieren vindt lezen leuk.

-> Nederlandse basis- en middelbare scholieren hebben in vergelijking met kinderen uit andere landen het minste plezier in lezen. Het leesplezier van middelbare scholieren nam tussen 2009 en 2018 af.

-> Is het leesplezier van basisscholieren de laatste tien jaar gestegen, stabiel of gedaald? Internationaal en nationaal onderzoek vertellen een ander verhaal.

Meerderheid kinderen vindt lezen leuk

Ruim acht op de tien basisscholieren geeft aan het lezen van boeken leuk te vinden. Op de middelbare school loopt dit aantal terug tot ruim de helft (DUO Onderwijsonderzoek, 2017). Kinderen gaan, naarmate ze ouder worden, lezen dus minder leuk vinden.

Leesplezier 8- tot 18-jarigen, naar schoolsoort

In procenten

Zowel basis- als middelbare scholieren lezen in het bijzonder vanuit een intrinsieke motivatie. Ze lezen boeken om hun nieuwsgierigheid in bepaalde onderwerpen te bevredigen en om zich te kunnen onderdompelen in de wereld van een verhaal. Basissscholieren die lezen vanuit een extrinsieke motivatie, doen dat vooral om het goed te doen op school - en niet zozeer om het beter te doen dan andere kinderen of om bevestiging te krijgen vanuit hun omgeving. Voor middelbare scholieren speelt de extrinsieke motivatie een minder belangrijke rol (DUO Onderwijsonderzoek, 2017).

Nederlandse basisscholieren vinden lezen het minst leuk

Basisscholieren houden internationaal gezien niet erg van lezen. In vergelijking met leeftijdsgenootjes uit 50 andere landen scoren 10-jarigen laag op de leesattitude in het PIRLS-onderzoek, waarvoor ze stellingen moeten beantwoorden als ‘Ik vind lezen leuk’, ‘Ik leer veel van lezen’ en ‘Ik houd ervan om met anderen te praten over wat ik gelezen heb’. Een kwart van de Nederlandse basisscholieren vindt lezen prettig, terwijl dit internationaal ruim vier op de tien is. Ruim drie op de tien basisscholieren vindt lezen niet prettig, tegen 16% internationaal. Nederland behoort, samen met de Scandinavische landen en België, tot de landen waar kinderen lezen het minst plezierig vinden (Expertisecentrum Nederlands, 2017; International Association for the Evaluation of Educational Achievement, 2017).

Wereld Top 10 leesattitude

In procenten

Het leesplezier is blijkens PIRLS in 2016 lager dan in 2001. Nederlandse 10-jarigen lijken lezen dus minder leuk te vinden dan in 2001. Over de metingen van 2006, 2011 en 2016 is het beeld stabiel (Expertisecentrum Nederlands, 2017). Dit is anders blijkens nationaal onderzoek. Daaruit komt naar voren dat het leesplezier tussen 2005 en 2011 steeg, zowel in groep 5, groep 8 als in het speciaal onderwijs. Tussen 1994 en 2005 liep het leesplezier in groep 5 gestaag terug (Cito, 2014). Nota bene: dat de percentages in de bovenstaande onderzoeken verschillen, komt onder andere door de vraagstelling(en).

Leesplezier basisscholieren

In procenten

Nederlandse middelbare scholieren vinden lezen het minst leuk

Middelbare scholieren houden niet erg van lezen. Ze scoren laag op de index voor leesplezier in het PISA-onderzoek: de score is -0,57 binnen een schaal die loopt van -3 tot +3. Hiermee staan Nederlandse 15-jarigen zowel op de internationale als Europese ranglijst helemaal onderaan. Nederland bevindt zich met het lage leesplezier in het gezelschap van buurlanden België (-0,44), Duitsland (-0,29) en het Verenigd Koninkrijk (-0,21) en de Scandinavische landen Noorwegen (-0,51), Denemarken (-0,37), Zweden (-0,31) en Finland (-0,25) (Gubbels et al., 2019).

63% van de Nederlandse 15-jarigen zegt alleen te lezen als het moet, 59% zegt alleen te lezen voor benodigde informatie en 42% noemt lezen tijdverspilling. 19% noemt het leuk om met anderen over boeken te praten en voor 18% is lezen een favoriete hobby (Gubbels et al., 2019). Het leesplezier is gedaald ten opzichte van 2009, toen de score op -0,32 lag. Ook in dit jaar stond Nederland helemaal onderaan de ranglijsten (De Meyer & Warlop, 2010).

Wereld Top 10 leesattitude

In gemiddelde scores

Europese Top 10 leesattitude 

In gemiddelde scores

Nederlandse basis- én middelbare scholieren scoren laag op leesattitude, terwijl ze, met een 26e plaats op de internationale ranglijst van PISA en een veertiende van PIRLS, relatief hoog scoren op leesvaardigheid.

Citeren?
Leesmonitor (2019). Leesplezier kinderen. www.leesmonitor.nu/nl/leesplezier-kinderen
Quote?
Reading Monitor (2019). Leesplezier kinderen. www.leesmonitor.nu/nl/leesplezier-kinderen