Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Leestijd kinderen

-> Als kinderen ouder worden, gaan ze steeds minder boeken lezen, en steeds meer digitale media gebruiken. Het lezen van boeken op school neemt wél toe.

-> Meisjes zijn ferventere lezers dan jongens, evenals kinderen op de hogere onderwijsniveaus.

Leesgedrag daalt met leeftijd

Kinderen gaan minder vaak boeken lezen als ze ouder worden (Monitor de Bibliotheek op school, 2017; Monitor de Bibliotheek op school, 2017). Van de 7-jarigen – beginnende lezers – leest 68% vrijwel dagelijks een boek in de vrije tijd. Aan het eind van de basisschool, op 12-jarige leeftijd, is dat met de helft gedaald (naar 35%). Het aantal kinderen dat nooit voor het plezier een boek leest, wordt in deze periode juist vijf keer zo groot. De trend van een geleidelijk dalende leestijd zet zich (ten minste) door tot het vijftiende levensjaar. 21% leest op deze leeftijd nog dagelijks in een boek – nagenoeg even veel als het percentage ‘nooit’-lezers (Huysmans, 2013).

Leesgedrag boeken, naar leeftijd

In procenten

Het populairste genre onder basisscholieren (8-12 jaar) is het stripboek, gevolgd door romans en verhaalboeken en informatieve boeken. Bij middelbare scholieren (13-18 jaar) is de rangschikking informatief boek, roman en verhaalboek en stripboek. Dit is als gekeken wordt naar het dagelijkse lezen. Middelbare scholieren lezen minder vaak dan basisscholieren. De groep die zegt nooit zegt te lezen, is voor elk van de genres de helft of meer (DUO Onderwijsonderzoek, 2017).

Leesgedrag basisscholieren (8-12 jaar), naar boekgenre

In procenten

Leesgedrag middelbare scholieren (13-18 jaar), naar boekgenre

In procenten

7- tot 15-jarigen lezen vaker in boeken dan in kranten en tijdschriften. Deze leesmedia kennen, anders dan boeken, geen geleidelijke afname met de leeftijd. Als kinderen ouder worden, blijven ze ongeveer even vaak tijdschriften lezen, terwijl kranten aan bereik winnen (Huysmans, 2013).

Er zijn steeds meer kinderen die lezen op school. 77% van de 10-jarigen leest (bijna) elke dag stil voor zichzelf. Dit is een toename ten opzichte van de 68% in 2001 en de 71% in 2006 en 2011. Vier op de tien leerlingen leest buiten school voor het plezier, bijna twee op de tien om dingen te weten te komen. Deze aantallen zijn sinds 2001 stabiel. De tijd die 10-jarigen buiten school aan lezen besteden daalt wel: 16% geeft aan meer dan een uur per dag te lezen, tegen 22% in 2011 (Expertisecentrum Nederlands, 2017).

Leesvoorkeuren seksen lopen uiteen

Jongens en meisjes ontwikkelen vanaf jonge leeftijd uiteenlopende lees- en genrevoorkeuren (Monitor de Bibliotheek op school, 2013). Meisjes lezen op 7-jarige leeftijd vaker in boeken dan jongens, een kloof die (ten minste) tot het vijftiende levensjaar in stand blijft (en even groot blijft). Terwijl de voorkeur van meisjes uitgaat naar lees-, verhaal- en gedichtenboeken (fictie), lezen jongens liever strips en weetjes- en informatieve boeken (non-fictie). Hun leesfrequentie van tijdschriften is ongeveer gelijk, maar kranten zijn iets populairder onder jongens, met name op de middelbare school (Huysmans, 2013).

Er wordt meer gelezen op hogere schoolniveaus

Jongeren op hogere onderwijsniveaus maken vaker gebruik van boeken, kranten en tijdschriften dan op lagere onderwijsniveaus. Op het vwo wordt meer gelezen dan op de havo, en op de havo weer meer dan op het vmbo. Dit geldt zowel voor lezen in de vrije tijd als voor school (Monitor Jeugd en Media, 2017).

Lezen minder in trek dan andere media-activiteiten

Kinderen en jongeren lezen minder vaak dan dat ze andere media gebruiken. Onder 10- tot 18-jarigen zijn televisie kijken, muziek luisteren en gamen het populairst. Op afstand volgen de leesmedia, waarbinnen boeken en stripboeken het meest in zwang zijn. Het gaat om mediagebruik in de vrije én schoolse tijd (Monitor Jeugd en Media, 2017).

Mediagebruik 10- tot 18-jarigen

In procenten 

Middelbare scholieren lezen minder vaak dan basisscholieren. Het gebruik van andere media neemt in de overgang tussen basis- en voortgezet onderwijs sterk toe. Dit geldt met name voor het bijhouden van contacten met leeftijdsgenoten (berichten versturen en bellen, skypen en face-timen), en daarnaast voor muziek luisteren en kijken naar beeldmateriaal op televisie en internet. De voorkeur van kinderen en jongeren verandert, met het klimmen der jaren, dus van boeken naar online schermmedia, om mee te communiceren en van te consumeren (DUO Onderwijsonderzoek, 2017).

Mediagebruik op dagelijkse basis, naar schoolsoort

In procenten

Ook in vergelijking met volwassenen maken jongeren intensief gebruik van schermapparaten en beperkt van leesmedia. 13- tot 19-jarigen besteden vier keer zoveel tijd aan (hoofdzakelijk digitaal) communiceren als 65-plussers. Ze besteden hieraan ruim 2 uur en 12 minuten per dag, ongeveer evenveel als twee jaar geleden. Voor lezen (gedrukt en digitaal, en uit boek, krant en tijdschrift) reserveren 13- tot 19-jarigen juist acht keer zo weinig tijd. Ze besteden hieraan dagelijks 10 minuten, ruim de helft minder dan twee jaar geleden (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).