Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Wie lezen er?

-> Het leespubliek van boeken bestaat vooral uit oudere mensen, vrouwen en hoger opgeleiden

-> Jongeren zijn de laatste twee jaar fors minder tijd gaan besteden aan lezen.

-> Informatieve teksten zijn, evenals kranten en online nieuws, populairder onder mannen, terwijl verhalende genres meer in trek zijn bij vrouwen.

-> De leestijd van hoger opgeleiden is de laatste twee jaar gedaald, die van lager en middenopgeleiden is gelijk gebleven.

-> Er zijn minder Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders die boeken lezen dan Nederlanders zonder migratieachtergrond.

Jongeren lezen het minst en steeds minder, ook boeken

Oudere mensen zijn over het algemeen ferventere lezers dan jongere mensen. 65-plussers besteden per dag een uur en 19 minuten aan lezen, terwijl dat onder 13- tot 19-jarigen 10 minuten is. De jongste generatie is ten opzichte van twee jaar geleden fors minder gaan lezen. In 2013 trokken 13- tot 19-jarigen hiervoor dagelijks 23 minuten uit, ruim twee keer zoveel (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016). Deze daling is in lijn met eerdere onderzoeken naar ontwikkelingen in het leesgedrag. Hieruit komt naar voren dat elke nieuwe generatie minder leest dan voorgaande generaties (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Leestijd, op dagelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar leeftijd

In minuten per dag

De generatiekloof geldt voor alle tekstsoorten en dus ook voor boeken. Er zijn meer 50-plussers die boeken lezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). Daarnaast lezen zij met grotere regelmaat in een boek en lezen ze een groter aantal boeken per jaar. Ook is het korter geleden dat ze voor het laatst een boek hebben uitgelezen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43). De verschillen tussen jong en oud in het leesgedrag van kranten en tijdschriften zijn omvangrijker. Online nieuws wordt het meest gelezen door 20- tot 64-jarigen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Leesgedrag, op wekelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar leeftijd

In procenten

In gelezen boekgenres zijn er geen grote verschillen tussen de leeftijdsgroepen. Dit geldt voor literatuur, spanning en romantiek. Streekromans zijn vooral onder 65-plussers in trek. Jongere mensen lezen vaker informatieve boeken - mogelijk voor hun studie. Mensen onder de 35 en 35- tot 49-jarigen lezen vaker kinder- en jeugdboeken - vermoedelijk omdat zij zelf kinderen hebben (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Als het gaat om de tijdsbesteding van de mensen die boeken lezen, houden 13- tot 19-jarigen en 65-plussers elkaar in evenwicht: beide groepen lezen 1 uur en drie kwartier per dag. Lezers tussen de 50 en 64 jaar doen dat een dagelijkse 1,5 uur. De andere leeftijdsgroepen schommelen hier met ruim een uur tussenin. De jongeren die lezen, besteden hieraan dus evenveel tijd als ouderen (Sonck & De Haan, 2015). Dat de gemiddelde leestijd lager uitvalt, komt door de omvangrijke groep jongeren die niet tot nauwelijks leest. 53% van de 13- tot 19-jarigen leest ten minste wekelijks, terwijl dat onder 65-plussers 98% is (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Leestijd seksen in evenwicht; vrouwen lezen meer boeken

De seksen verschillen nauwelijks van elkaar in de tijd die ze besteden aan lezen. Mannen en vrouwen trekken hier dagelijks respectievelijk 36 en 38 minuten voor uit. Mannen zijn de laatste twee jaar significant en dus ‘betekenisvol’ minder gaan lezen, terwijl de leestijd van vrouwen stabiel is (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Vrouwen zijn leeshongeriger als het gaat om boeken. Er zijn meer vrouwen die boeken lezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). Daarnaast lezen zij met grotere regelmaat in een boek en lezen ze een groter aantal boeken per jaar. Ook is het korter geleden dat ze voor het laatst een boek hebben uitgelezen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Leesgedrag, op wekelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar geslacht

In procenten

De leesverschillen tussen de seksen manifesteren zich in het bijzonder bij fictie. Vrouwen lezen vaker literaire boeken, spannende fictie, romantische boeken, streekromans en kinder- en jeugdboeken. De enige verhalende genres die populairder zijn onder mannen, zijn oorlogs- en verzetsboeken, science fiction-boeken en strips (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Informatieve boeken worden vaker door mannen gelezen dan door vrouwen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43). Ook zijn er meer mannen die kranten lezen, zowel gedrukt als digitaal, en zij besteden hier ook meer tijd aan. Dit geldt ook online: mannen zijn de meest fervente lezers van nieuwsberichten op websites en in apps, met een dagelijkse 8 minuten (tegenover 2 minuten voor vrouwen). Van de informatieve genres worden alleen tijdschriften door meer vrouwen gelezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018; Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Hoger opgeleiden blijven meest fervente boekenlezers, maar leestijd daalt

Lager, midden en hoger opgeleiden besteden nagenoeg evenveel tijd aan lezen, met tussen de 33 en 42 minuten per dag. De leestijd van lager en midden opgeleiden is stabiel ten opzichte van 2013, terwijl hoger opgeleiden significant en dus ‘betekenisvol’ minder zijn gaan lezen: van 46 naar 40 minuten per dag (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Als het gaat om boeken, is er wel een verschil tussen de opleidingsniveaus. Hoger opgeleiden (met een hbo- of universitair diploma) zijn over het algemeen ferventere boekenlezers dan midden opgeleiden (met een mbo-diploma), en zij weer dan lager opgeleiden (met maximaal basis- of voortgezet onderwijs). Er zijn meer hoger opgeleiden die boeken lezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). Daarnaast lezen zij met grotere regelmaat in een boek en is het korter geleden dat ze voor het laatst een boek hebben uitgelezen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Leesgedrag, op wekelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar opleiding

In procenten

De verschillen tussen de opleidingsniveaus manifesteren zich zowel in genres onder de noemer fictie als non-fictie. Hoger opgeleiden lezen vaker literaire boeken, thrillers en detectives en informatieve boeken. Lager opgeleiden lezen dan weer vaker streekromans. Voor de overige verhalende genres – science fiction, oorlog en verzet, romantiek, kinder- en jeugdboeken en strips – zijn er geen grote verschillen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Er zijn meer hoger opgeleiden die kranten en tijdschriften lezen dan midden opgeleiden, en meer die online nieuws lezen dan lager en midden opgeleiden (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). De lager opgeleiden die kranten lezen, doen dit evenwel met een grotere regelmaat dan hoger opgeleiden (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Nederlander met migratie-achtergrond is minst fervente lezer

Nederlanders met een migratieachtergrond zijn minder fervente lezers dan Nederlanders zonder migratieachtergrond. 54% van de Turkse, 43% van de Marokkaanse, en 52% van de Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders leest weleens een boek, terwijl het onder Nederlanders zonder migratieachtergrond gaat om 80% (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).

Veel Turkse (70%) en Marokkaanse (45%) Nederlanders lezen boeken, al dan niet naast het Nederlands, in de taal van het land van oorsprong. Voor Surinaamse (12%, Sranantongo) en Antilliaanse Nederlanders (20%, Papiamento) geldt dit in veel mindere mate. Het zijn met name laag opgeleide en oudere Turkse en Marokkaanse Nederlanders die lezen in de taal van het land van oorsprong, terwijl er meer hoger opgeleide en jongere Turkse en Marokkaanse Nederlanders zijn die lezen in het Nederlands (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).

De populariteit van boekgenres verschilt tussen de culturele groepen. Veel Turkse en Marokkaanse Nederlanders lezen religieuze boeken. Tevens lezen zij, net als Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders, informatieve boeken en auto-biografieën en waargebeurde verhalen. Nederlanders zonder migratieachtergrond lezen in verhouding meer spannende fictie en literaire romans (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).