Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Wie lezen er?

-> Het leespubliek van boeken bestaat vooral uit oudere mensen, vrouwen en hoger opgeleiden

-> Jongeren zijn de laatste vijf jaar 40% minder tijd gaan besteden aan lezen.

-> Informatieve teksten zijn, evenals kranten en online nieuws, populairder onder mannen, terwijl verhalende genres meer in trek zijn bij vrouwen.

-> De leestijd van hoger opgeleiden is de laatste twee jaar gedaald, die van lager en middenopgeleiden is gelijk gebleven.

-> Er zijn minder Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders die boeken lezen dan Nederlanders zonder migratieachtergrond.

Jongeren lezen het minst en steeds minder, ook boeken

Oudere mensen zijn over het algemeen ferventere lezers dan jongere mensen. 65-plussers besteden per dag een uur en 22 minuten aan lezen, terwijl dit onder 13- tot 19-jarigen 14 minuten is. Bij hen is er over de periode 2013-2018 bovendien sprake van een daling van de leestijd met bijna 40%, terwijl het patroon bij oudere mensen stabiel is (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019). De daling van de leestijd onder jongere mensen is in lijn met eerdere onderzoeken naar het leesgedrag. Hieruit komt naar voren dat elke nieuwe generatie minder leest dan voorgaande generaties (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Leestijd, op dagelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar leeftijd

In minuten per dag

De generatiekloof geldt voor alle tekstsoorten en ook voor boeken. Er zijn meer 50-plussers die boeken lezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). Daarnaast lezen zij een groter aantal boeken per jaar. 65-plussers lezen bovendien met grotere regelmaat in een boek en hebben korter geleden voor het laatst een boek uitgelezen. Dit betreft het lezen van boeken in de vrije tijd. Jongere mensen lezen wel vaker boeken voor werk, school of studie (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47). Tussen 2009 en 2018 zijn met name 13- tot 39-jarigen en 65-plussers minder vaak boeken gaan lezen (KvB Boekwerk, Stichting Lezen & GfK, 2018). Tegelijkertijd zijn de verschillen tussen jong en oud in het leesgedrag van kranten en tijdschriften omvangrijker dan voor boeken. Online nieuws wordt het meest gelezen door 20- tot 64-jarigen (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019; Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Leesgedrag, op wekelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar leeftijd

In procenten

In gelezen boekgenres zijn er geen grote verschillen tussen de leeftijdsgroepen. Dit geldt voor literatuur, spanning en romantiek. Streekromans zijn vooral onder 65-plussers in trek. Jongere mensen lezen vaker informatieve boeken - mogelijk voor hun studie. Mensen onder de 35 en 35- tot 49-jarigen lezen vaker kinder- en jeugdboeken - vermoedelijk omdat zij zelf kinderen hebben (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Als het gaat om de tijdsbesteding van de mensen die boeken lezen, houden 13- tot 19-jarigen en 65-plussers elkaar in evenwicht: beide groepen lezen 1 uur en drie kwartier per dag. Lezers tussen de 50 en 64 jaar doen dat een dagelijkse 1,5 uur. De andere leeftijdsgroepen schommelen hier met ruim een uur tussenin. De jongeren die lezen, besteden hieraan dus evenveel tijd als ouderen (Sonck & De Haan, 2015). Dat de gemiddelde leestijd lager uitvalt, komt door de omvangrijke groep jongeren die niet tot nauwelijks leest. 53% van de 13- tot 19-jarigen leest ten minste wekelijks, terwijl dat onder 65-plussers 98% is (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Leestijd seksen in evenwicht; vrouwen lezen meer boeken

De seksen verschillen nauwelijks van elkaar in de tijd die ze besteden aan lezen. Vrouwen en mannen trekken hier dagelijks respectievelijk 37 en 35 minuten voor uit (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019). Mannen zijn tussen 2013 en 2015 significant en dus ‘betekenisvol’ minder gaan lezen, terwijl de leestijd van vrouwen stabiel is (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Vrouwen zijn leeshongeriger als het gaat om boeken. Er zijn meer vrouwen die boeken lezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). Daarnaast lezen zij met grotere regelmaat in een boek en lezen ze een groter aantal boeken per jaar. Ook is het korter geleden dat ze voor het laatst een boek hebben uitgelezen (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47). Tot slot besteden ze meer tijd aan het lezen van boeken (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019). De seksen groeien de laatste tien jaar naar elkaar toe. De leesfrequentie van boeken door vrouwen is tussen 2009 en 2018 harder gedaald dan die door mannen (KvB Boekwerk, Stichting Lezen & GfK, 2018).

Leesgedrag, op wekelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar geslacht

In procenten

De leesverschillen tussen de seksen manifesteren zich in het bijzonder bij fictie. Vrouwen lezen vaker literaire boeken, spannende fictie, romantische boeken, streekromans en kinder- en jeugdboeken. De enige verhalende genres die populairder zijn onder mannen, zijn oorlogs- en verzetsboeken, science fiction-boeken en strips (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Informatieve boeken worden vaker door mannen gelezen dan door vrouwen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43). Ook zijn er meer mannen die kranten lezen, zowel gedrukt als digitaal, en zij besteden hier ook meer tijd aan. Mannen zijn bovendien de meest fervente lezers van nieuwsberichten op websites en in apps, met een dagelijkse 8 minuten, tegenover 3 minuten voor vrouwen. Er zijn geen verschillen tussen de seksen voor tijdschriften (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019; Schaper, Wennekers & De Haan, 2019; Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018).

Hoger opgeleiden blijven meest fervente boekenlezers, maar leestijd daalt

Lager, midden en hoger opgeleiden besteden nagenoeg evenveel tijd aan lezen, met tussen de 33 en 41 minuten per dag  (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019). De leestijd van lager en midden opgeleiden is stabiel tussen 2013 en 2015, terwijl hoger opgeleiden significant en dus ‘betekenisvol’ minder zijn gaan lezen (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

Hoger opgeleiden (met een hbo- of universitair diploma) zijn over het algemeen ferventere boekenlezers dan midden opgeleiden (met een mbo-diploma), en zij weer dan lager opgeleiden (met maximaal basis- of voortgezet onderwijs). Er zijn meer hoger opgeleiden die boeken lezen (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018). Daarnaast lezen zij met grotere regelmaat in een boek (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47). Tot slot besteden ze meer tijd aan het lezen van boeken (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019). De opleidingsniveaus groeien de laatste tien jaar naar elkaar toe. De leesfrequentie van boeken door hoger en midden opgeleiden is tussen 2009 en 2018 gedaald, terwijl lager opgeleiden een stabiel beeld laten zien (KvB Boekwerk, Stichting Lezen & GfK, 2018).

Leesgedrag, op wekelijkse basis, gedrukt en digitaal, naar opleiding

In procenten

De verschillen tussen de opleidingsniveaus manifesteren zich zowel in genres onder de noemer fictie als non-fictie. Hoger opgeleiden lezen vaker literaire boeken, thrillers en detectives en informatieve boeken. Lager opgeleiden lezen dan weer vaker streekromans. Voor de overige verhalende genres – science fiction, oorlog en verzet, romantiek, kinder- en jeugdboeken en strips – zijn er geen grote verschillen (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43).

Er is een groter aantal hoger opgeleiden dat kranten en tijdschriften leest dan midden opgeleiden, en meer dat online nieuws leest dan lager en midden opgeleiden (Wennekers, Huysmans & De Haan, 2018; Schaper, Wennekers & De Haan, 2019). De lager opgeleiden die kranten lezen, doen dit evenwel met een grotere regelmaat dan hoger opgeleiden (KvB Boekwerk & GfK, 2018, meting 43). Tevens besteden lager opgeleiden aan het lezen van tijdschriften meer tijd, terwijl er voor kranten in dit opzicht geen verschillen zijn tussen de opleidingsniveaus (Schaper, Wennekers & De Haan, 2019).

Nederlander met migratie-achtergrond is minst fervente lezer

Nederlanders met een migratieachtergrond zijn minder fervente lezers dan Nederlanders zonder migratieachtergrond. 54% van de Turkse, 43% van de Marokkaanse, en 52% van de Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders leest weleens een boek, terwijl het onder Nederlanders zonder migratieachtergrond gaat om 80% (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).

Veel Turkse (70%) en Marokkaanse (45%) Nederlanders lezen boeken, al dan niet naast het Nederlands, in de taal van het land van oorsprong. Voor Surinaamse (12%, Sranantongo) en Antilliaanse Nederlanders (20%, Papiamento) geldt dit in veel mindere mate. Het zijn met name laag opgeleide en oudere Turkse en Marokkaanse Nederlanders die lezen in de taal van het land van oorsprong, terwijl er meer hoger opgeleide en jongere Turkse en Marokkaanse Nederlanders zijn die lezen in het Nederlands (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).

De populariteit van boekgenres verschilt tussen de culturele groepen. Veel Turkse en Marokkaanse Nederlanders lezen religieuze boeken. Tevens lezen zij, net als Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders, informatieve boeken en auto-biografieën en waargebeurde verhalen. Nederlanders zonder migratieachtergrond lezen in verhouding meer spannende fictie en literaire romans (intern rapport Stichting Lezen, Koninklijke Bibliotheek & Motivaction, 2018).