Opbrengsten

Mensen die regelmatig fictie lezen, kunnen zich beter inleven in andere mensen. Dat positieve effect kan al in de kindertijd in gang worden gezet. De sociale vaardigheden groeien uitsluitend als er een leesflow optreedt en als de tekst literaire elementen bevat.

Empathie

Het lezen van literatuur draagt bij aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden en empathische vermogens. Mensen die regelmatig verhalende teksten lezen, zijn beter in staat zijn om de emoties van andere mensen te herkennen. Voor het lezen van informatieve teksten gaat dit verband niet op. Dat komt omdat fictie meer dan non-fictie uitdaagt om in andermans’ hoofd te kruipen (Mar et al., 2006; Mar, Oatley & Peterson, 2009).

De mogelijkheid bestaat dat de causaliteit omgekeerd is. Anders gezegd: mensen die van nature beter in staat zijn om zich in te leven in andere mensen, lezen vaker en met meer plezier fictie. Als deze persoonskenmerken in de analyse worden meegewogen, blijft het verband overeind. Dat betekent dat lezers dus daadwerkelijk empathischer zijn doordat zij lezen, en niet doordat zij op andere punten afwijken van niet-lezers (Mar, Oatley & Peterson, 2009). Hersenonderzoek biedt hiervoor een voorzichtige verklaring. Het mentale netwerk om narratieve teksten te begrijpen komt grotendeels overeen met het mentale netwerk dat geactiveerd wordt als mensen zich inleven in de gedachten en gevoelens van anderen. Bij beide activiteiten (lezen en inleven) zijn dus vergelijkbare processen actief (Mar, 2011).

Het verband tussen fictielezen en sociaal-emotionele vaardigheden bestaat al op jonge leeftijd. Kinderen tussen de vier en zes jaar van wie de ouders veel prentenboeken kennen (en dus waarschijnlijk regelmatig voorlezen), hebben een beter ontwikkelde ‘Theory of Mind’ (ToM). Dat betekent dat zij beter in staat zijn om andermans’ gedachten en gevoelens te ontcijferen. Dit verband blijft bestaan als de leeftijd, de sekse, het inkomen en het vocabulaire van de ouders worden meegewogen (Mar, Tackett & Moore, 2010). Er bestaat meer bewijs dat voorlezen de sociaal-emotionele ontwikkeling stimuleert.

Niet iedere leeservaring leidt tot winst in empathie, en ook niet iedere verhalende tekst roept dit op. De sociale voordelen van fictielezen komen onder twee voorwaarden tot stand. Verhalen vergroten uitsluitend het inlevingsvermogen als mensen tijdens het lezen emotioneel getransporteerd raken. Er moet, met andere woorden, een leesflow ontstaan. Als deze ervaring uitblijft, kan literair lezen zelfs leiden tot een afname van de empathie (Bal & Veltkamp, 2013). Een tweede vereiste is dat de verhalende teksten ‘literaire elementen’ bevatten. Denk aan complexe, meerduidige personages, die lezers uitdagen om zich in hen te verplaatsen. Terwijl het lezen van literatuur leidt tot een groter inlevingsvermogen, doet het lezen van populaire fictie dat niet (Kidd & Castano, 2013).