Onderzoek naar lezen, leesbevordering en literatuureducatie

Wie lezen er e-boeken?

-> E-boeken zijn het meest in trek bij fervente lezers en early adopters, en daarnaast bij vrouwen en hoger opgeleiden.

-> Jongeren lezen het minst en steeds minder - ook van het scherm.

-> De e-reader wordt vooral omarmd door fervente lezers, de tablet en smartphone door technologisch voorlopers.

E-boeklezer is fervente lezer én early adopter

Nederlanders die e-boeken lezen zijn over het algemeen fervente lezers van boeken, op papier én digitaal. Tevens lopen ze voorop op het terrein van de adoptie van digitale schermapparaten (‘early adopters’). Dat onderstreept het gegeven dat in het e-boek de bestaande gewoonte van het lezen samenkomt met het gebruik van nieuwe mediatechnologie (Bakker, 2013).

Jongeren lezen het minst en steeds minder, ook e-boeken

Er zijn meer 25- tot 49-jarigen die e-boeken lezen dan mensen onder de 25 en boven de 50 jaar. Maar de vijftigplussers die e-boeken lezen, doen dat vaker dan jongere e-boeklezers. Het verschil voor leeftijd is in lijn met dat voor gedrukte boeken, waaraan vijftigplussers meer tijd besteden (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016; Stichting Marktonderzoek Boekenvak & GfK, 2016, meting 38).

De leestijd van 13- tot 19-jarigen is tussen 2013 en 2015 gedaald. Deze krimp komt voor rekening van zowel gedrukte als digitale boeken, kranten en tijdschriften. Papier laat een daling zien van 18 naar 8 minuten per dag, digitaal van 5 naar 2 minuten per dag (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016). Hoewel onderzoek wijst op de mogelijkheid om het lezen te bevorderen met behulp van digitale media, is dat in de praktijk vooralsnog niet terug te zien.

E-boek populairder bij vrouwen, digitale informatie bij mannen

Er zijn nagenoeg evenveel mannen die e-boeken lezen als vrouwen. Maar de vrouwen die e-boeken lezen, doen dat vaker dan mannen. Dat verschil is in lijn met dat voor gedrukte boeken, waarmee vrouwen meer tijd doorbrengen (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016; Stichting Marktonderzoek Boekenvak & GfK, 2016, meting 38). Mannen daarentegen besteden meer tijd aan digitale kranten en tijdschriften en nieuwswebsites en -apps dan vrouwen (Wennekers, Van Troost & Wiegman, 2016). Dat verschil geldt ook voor informatieve teksten van papier.

E-boek meer in trek onder hoger opgeleiden

Onder hoger opgeleiden bevinden zich meer e-boeklezers dan onder lager opgeleiden. Het verschil tussen de opleidingsniveaus is in lijn met dat voor gedrukte boeken, die eveneens meer in zwang zijn onder hoger opgeleiden (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016; Stichting Marktonderzoek Boekenvak & GfK, 2016, meting 38).

De leestijd van hoger opgeleiden is tussen 2013 en 2015 gedaald. Deze krimp komt geheel voor rekening van gedrukte boeken, kranten en tijdschriften. Van het scherm zijn hoger opgeleiden, evenals lager en midden opgeleiden, de laatste jaren evenveel blijven lezen (Wennekers, De Haan & Huysmans, 2016).

E-reader uitzondering binnen digitale media

E-readergebruikers zijn overwegend fervente boekenlezers (Bakker, 2013). De e-reader wordt klaarblijkelijk met name opgepikt door mensen die tevens affiniteit hebben met de oudere technologie van print (Sonck & De Haan, 2015​). Het zijn dan ook vooral vijftigplussers en vrouwen (typische boekenlezers) die e-boeken lezen van dit apparaat (Stichting Marktonderzoek Boekenvak & GfK, 2016, meting 38; Bakker, 2013).

Mensen die e-boeken lezen op de tablet en smartphone zijn overwegend voorlopers op het gebied van nieuwe mediatechnologie. Het zijn dan ook vooral jongere mensen die e-boeken lezen van deze apparaten (typische ‘early adopters’) (Stichting Marktonderzoek Boekenvak & GfK, 2016, meting 38; Bakker, 2013).

De tablet en smartphone worden vermoedelijk niet aangeschaft met de intentie om e-boeken te gaan lezen. Deze activiteit wordt pas in tweede instantie ontplooid, en vindt plaats naast de andere mogelijkheden die de multifunctionele gadgets bieden (Bakker, 2013).